logo-herba

antiD-header

სოციუმის გავლენა მომხმარებელზე - კონფორმიზმის საფუძვლები

კონფორმიზმის საფუძვლები

როგორც ვნახეთ, მრავალი ფაქტორი განსაზღვრავს იმას, განხორციელდება თუ არა კონფორმულობა და თუ რა ხარისხში გამოვლინდება ის. მიუხედავად ვარიაციებისა ერთი რამ ნათელია – კონფორმული ქცევა ჩვეულებრივია. ადამიანების უმრავლესობა კონფორმულია ნორმების მიმართ. დგება საკითხი რატომ?
ცხადია პასუხი არ არის მარტივი. კონფორმულობას ალბათ მრავალი ფაქტორი განსაზღვრავს, მაგრამ მათ შორის განსაკუთრებით მიუთითებენ ადამიანის ორ ბაზისურ მოთხოვნილებაზე: სურვილი მოსწონდეს სხვებს და სურვილი იყოს სწორი (ჟნსკო, 1985)
სურვილი მოსწონდე სხვას – ანუ როგორც მას უწოდებენ ნორმატული გავლენა. კონფორმიზმი, რომელიც ემყარება ადამიანის სურვილს დააკმაყოფილოს სხვების მოლოდინები, როგორც წესი იმიტომ, რომ მოიპოვოს აღიარება. როგორ გამოვიწვიოთ სხვა ინდივიდები, რომ მოვწონდეთ ჩვენ? ალბათ ესაა სოციალური ურთიერთობის ერთერთი მუდმივი საზრუნავი. როგორც მოწონების ფენომენის განხილვისას აღვნიშნეთ, მრავალი სტრატეგია არსებობს საამისოდ. ერთერთი მათგანი იყო მსგავსება. ადამიანები ბავშვობიდან სწავლობენ, რომ დათანხმება ადამიანებისადმი, რომლებიც ჩვენს ირგვლივ არსებობენ, მოიქცე ისე როგორც ისინი აკეთებენ ან მოელიან ჩვენგან, განსაზღვრავს იმას რომ ჩვენ მოვწონდეთ. მშობლები, მასწავლებლები, მეგობრები, ხშირად უცნობებიც გვასაჩუქრებენ პრიზებით და მოწონებით როცა ასეთ მსგავსებას ვამჟღავნებთ. ამდენად, ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზი, რომ კონფორმულები ვართ არის მარტივი: ჩვენ ვსწავლობთ, რომ თუ ასე მოვიქცევით მივიღებთ მოწონებას და აღიარებას სხვებისაგან, რაც ასე ძლიერ გვსურს. კონფორმულობა, რომელიც მომდინარეობს ამ წყაროდან ცნობილია როგორც ნორმატული სოციალური გავლენა, რადგან ის გულისხმობს საკუთარი ქცევის შეცვლას რათა მოერგო სხვების მოლოდინებს, სოციალურ ნორმებს.
სურვილი იყო სწორი – ანუ ინფორმაციული სოციალური გავლენა. მთელი რიგი საკითხების მიმართ ჩვენ არა გვაქვს საშუალება ვიცოდეთ თუ რამდენად სწორი ვართ. მაგ. როგორ შეგვიძლია დავადგინოთ თუ რამდენად ზუსტია ჩვენი განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებები ან როგორ გადავწყვიტოთ როგორი სახის ტანსაცმელია მოდური და მიმზიდველი? არ არსებობს მუდმივი მოხერხებული ტესტები ან გამზომი ხელსაწყო მათ დასაზუსტებლად. მიუხედავად ამისა ჩვენ ძლიერი სურვილი გვაქვს ვიყოთ სწორი ასეთ საკითხებში. ამ დილემის გადაწყვეტა კი საჭიროა. რათა ვუპასუხოთ ასეთ კითხვებს ან თუნდაც მოვიპოვოთ ინფორმაცია მათ შესახებ, მივმართავთ ხალხს. ჩვენ ვიყენებთ მათ აზრს, მათ აქტიობებს, როგორც სახელმძღვანელოს საკუთარი აზრისა და მოქმედებისათვის. კონფორმულობის ეს მეორე წყარო ცნობილია როგორც ინფორმაციული სოციალური გავლენა და ამავე დროს ის წარმოადგენს ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილს. უამრავ სიტუაციაში ჩვენ ვარჩევთ აქტიობას და აზრს რომელიც სხვების აქტობის და აზრების მსგავსია და ამას იმიტომ ვაკეთებთ, რომ დარწმუნებული ვიყოთ ჩვენს სისწორეში,
ეს ორი ფაქტორი – ძლიერი სურვილი ვიყოთ მოწონებული (ნორმატული სოციალური გავლენა) და ვიყოთ სწორი (ინფორმაციული სოციალური გავლენა) გვიბიძგებს კონფორმულობა და არა დამოუკიდებლობა იყოს ჩვენი ქცევის სტანდარტული მანერა. სოციალურ იმიჯზე ზრუნვა, შედეგად გვაძლევს ნორმატულ ზეგავლენას, ხოლო სურვილი ვიყოთ სწორი წარმოშობს ინფორმაციულ ზეგავლენას.

ვინ ავლენს კონფორმულობას ?

საღი აზრით თითქოსდა უნდა დავუშვათ, რომ კონფორმუ¬ლო¬ბის დონეს განსაზღვრავს არა მარტო სიტუაციური ცვლადები, არამედ პიროვნული მახასიათებლებიც. რამდენად შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ინდივიდები განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან კონფორმიზმის ხარისხში და თუ განსხვავდებიან რა პიროვნული მახასიათებლები განსაზღვრავენ ამ განსხვავებას? ნაკვლევია რამდენიმე ფაქტორი რომელთა შორის მეტნაკლებად გამოიკვეთა სქესი, პიროვნული თვისებები და კულტურა. სქესსა და კონფორმულობას შორის ურთიერთობაზე ზემოთ გვქონდა საუბარი, ამიტომ ამჟამად ვარჩევთ პიროვნების და კულტურის მახასიათებლებს კონფორმიზმთან მიმართებაში.
პიროვნება. საღი აზრით თითქოსდა მართებული იქნება დავუშვათ, რომ ინდივიდი რომელსაც აქვს დაბალი საკუთარი ღირსების გრძნობა ან რომელსაც აქვს სოციალური მოწონების მიღების მაღალი დონე, კონფორმულობის უფრო მაღალ დონეს გამოავლენენ ვიდრე მაღალი საკუთარი ღირსების ან დაბალი სოციალური მოწონების მოთხოვნილების მქონე ადამიანები. შეიძლება ვიფიქროთ, რომ ექსტერნალური ლოკუს კონტროლის მქონე ინდივიდები უფრო კონფორმულები იქნებიან ვიდრე ინტერნალური ლოკუს კონტროლის ინდივიდები. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ საღი აზრი ამ შემთხვევაში ცდება. უმრავლესობა კვლევებისა ამტკიცებს, რომ ზეგავლენაზე ინდივიდების კონფორმული ან არაკონფორმული რეაქცია არსებითად უფრო სიტუაციის თავისებურებებზეა დამოკიდებული და არა პიროვნულ მახასიათებლებზე. ამაზე მიუთითებს 1960-იან და 1970-იან წლებში ჩატარებული ექსტენსიური კვლევები, რომლებიც მიზნად ისახავდნენ პიროვნულ მახასიათებლებსა და კონფორმიზმს შორის კავშირის კვლევას. ამ ორ ცვლადს შორის დადასტურდა ძალიან სუსტი ურთიერთკავშირი.
1980-იან წლებში იდეამ, რომ პიროვნულ მახასიათებლებს არა აქვთ მნიშვნელობა, გაამძაფრა მკვლევარების ინტერესი და დაიწყეს ინტენსიური ძიება იმ პირობებისა, რომელშიც პიროვნული თვისებების ცოდნა ბოლოსდაბოლოს შესაძლებლობას მოგვცემს ვიწინასწარმეტყველოთ ინდივიდის ქცევა. კვლევის შედეგები არც თუ ისე იმედის მომცემი აღმოჩნდა. კვლევითი მონაცემების ანალიზიდან გაკეთდა ზოგადი დასკვნა საერთოდ პიროვნული თვისებებიდან ქცევის წინასწარმეტყველების შესახებ, რომ მართალია შინაგანი ფაქტორების ცოდნა (ატიტუდები, დისპოზიციები) იშვიათად გვაძლევენ სპეციფიკურ სიტუაციაში ქცევის ზუსტად პროგნოზირების შესაძლებლობას, ის შესაძლებელს ხდის, სიტუაციების გარკვეულ ერთიანობაში, ვიწინასწარმეტყველოთ ინდივიდის გასაშუალებული ქცევა. ამით ხაზგასმულია ის, რომ ძნელია ინდივიდის ქცევის წინასწარმეტყველება ცალკეულ სიტუაციაში. უფრო მეტი ალბათობით შეიძლება განვსაზღვროთ კონფორმიზმის საშუალო დონე სიტუაციის სიმრავლეში ვიდრე მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში.
გარდა ამისა მითითებულ იქნა, რომ ქცევის 3პიროვნული წინასწარმეტყველება უმჯობესდება თუ გამოვლენილი შინაგანი მახასიათებლები სპეციფიკურია სიტუაციისათვის და სოციალური გავლენა უმნიშვნელოა.
კულტურა. აღმოჩნდა, რომ კულტურა გავლენას ახდენს იმაზე, თუ რამდენად კონფორმულები იქნებიან ადამიანები. აშის ექსპერიმენტები გაიმეორეს რამოდენიმე ქვეყანაში და აღმოჩნდა, რომ უმეტეს შემთხვევაში კონფორმიზმის დონე ერთმანეთს ემთხვეოდა: ლიბანში 31%, ჰონკონგში 32%, ბრაზილიაში 34%, მაგრამ ზიმბაბვეში 51% – ე.ი. კულტურაში სადაც არაკონფორმულობა ისჯება კონფორმულობის დონე მაღალი იყო. ამასთან ისიც დადასტურდა, რომ შეიძლება კულტურა შეიცვალოს. მაგ. აშის ექსპერიმენტების გამეორებამ დიდი ბრიტანეთის, კანადის და აშშ-ს სტუდენტებთან აჩვენა, რომ ადრე ჩატარებულ კვლევებთან შედარებით შედეგები განსხვავებული იყო – კერძოდ კონფორმულობის უფრო დაბალ დონეს აჩვენებდნენ. საბოლოო დასკვნა, რომელსაც უჭერენ მხარს მკვლევარები არის ის, რომ: კონფორმიზმი მეტნაკლებად უნივერსალური ფენომენია, მაგრამ მისი გამოხატვის ფორმები იცვლება კულტურიდან კულტურამდე. ევროპული და ამერიკული კულტურა აქეზებენ ინდივიდუალურობას. აზიური კულტურა და მესამე სამყაროს ქვეყნების კულტურა უფრო კოლექტივიზმისაკენ იხრებიან. კვლევები ადასტურებენ, რომ კულტურული ღირებულებები გავლენას ახდენენ კონფორმიზმის დონეზე. კოლექტივისტური ქვეყნის ადამიანები სხვისაგან გავლენის უფრო მიმღებნი არიან ვიდრე ინდივიდუალისტური კულტურის ქვეყნის მცხოვრებლები.

შემოგვიერთდი

გამოიწერე სიახლეები Facebook page Google+ page გამოიწერე სიახლეები ელ. ფოსტით

ცხელი ხაზი contact593 649003